ยินดีต้อนรับสู่แหล่งความรู้ภูมิปัญญาท้องถิ่นจังหวัดพิษณุโลก เรื่อง  "บายศรีพญานาค"    เข้ามาหาความรู้ได้เลยนะค๊าฟ  :)


 


ขั้นตอนการทำ

เช็ดใบตองให้สะอาดและฉีกใบตองดังนี้

  • ทำกรวย  ฉีกกว้าง 10 นิ้ว จำนวน 2 แผ่น
  • เกล็ดประกอบกรวย  ฉีกกว้าง  2  ½ นิ้ว จำนวน  15  แผ่น
  • ทำนมสาวปิดเกล็ดกรวย  ฉีกกว้าง ½  นิ้ว  จำนวน  4 เส้น
  • ตัวยอดบายศรี  ฉีกกว้าง 5 นิ้ว จำนวน 2  แผ่น
  • ตัวลูก ฉีกกว้าง 2 ½ นิ้ว จำนวน  90 แผ่น
  • ผ้านุ่ง ฉีกกว้าง 2 ½ นิ้ว จำนวน 80 แผ่น
  • ตัวบายศรีพญานาค ฉีกกว้าง 2 ½ นิ้ว จำนวน 80 แผ่น

1.    การม้วนกรวย   นำใบตอง 2 แผ่นที่ฉีกไว้มาประกบกันให้ทางปลายอ่อน
ทั้ง 2 แผ่นสลับกัน แล้วม้วนให้เป็นกรวย ให้ปลายอ่อนอยู่ข้างนอก ตัดปาก
กรวยให้เรียบ ความสูงจากยอดประมาณ 10 นิ้ว เส้นผ่านศูนย์กลาง 6 นิ้ว
2.การพับผ้านุ่ง  มีทั้งหมด 80 แผ่น พับผ้านุ่งโดยพับริมทั้ง 2 ข้าง ให้ชิดกับยอดแหลม  นำผ้านุ่งที่พับไว้มาห่อตัวบายศรี 3 นิ้ว
โดยให้ยอดเท่ากันทั้ง 2 ข้าง
3.การเข้าตัวบายศรี  มีทั้งหมด 10 ตัว  โดยมือซ้ายจับริมบนตอนกลาง มือขวาม้วนทางด้านแข็งไว้ข้างใน  ม้วนให้เรียวเล็กพอประมาณ
4. นำบายศรีทุกตัวล้างด้วยน้ำผสมน้ำมันมะกอกเพื่อให้ใบตองสีเขียวสด
5.การเตรียมพานบายศรี  ตัดแผ่นโฟมให้เป็นทรงกลมขนาดเท่ากับพานและขนาดเล็กลงเป็นชั้นๆ นิยมทำ 3 ชั้น   5 ชั้น ห่อด้วบตอง ใช้ไม้แหลมเสียบตรงกลางยึดติดกันเป็นชั้นๆ.
6.วางกรวยบายศรีตรงกลางฐานชั้นแรกยึดด้วยเข็มหมุดหรือไม้กลัด ยอดบายศรีตกแต่งด้วยดอกไม้ เทียนยาว 1 คู่ 
เกล็ดกรวยใช้ดอกพุดเสียบ นำตัวบายศรี 5 ตัววางฐานชั้นที่สองหันตัวลูกออกข้างนอก ใช้ไม้แหลมแทงยึดตัวบายศรีกับฐาน
7. นำส่วนตัวพญานาคที่ทำเตรียมไว้มาพันรอบฐานต้น ตกแต่งด้วยดอกดาวเรือง

การประดิษฐ์หัวนาค

1. ส่วนหัวของพญานาค ประดิษฐ์ดังนี้
1.1 เริ่มที่ส่วนหัวก่อนโดยนำนิ้วมือแบบยกนม 3 ชั้นจำนวน 3 ชิ้นวางประกบกันหันหน้าไปทางเดียวกัน 2 ชิ้น และหันหลังออก 1 ชิ้น
ทากาวโคนนิ้วแล้วเย็บติดให้แน่น
1.2 ชั้นแรกนำผ้าขนาดเดียวกับที่ใช้ม้วนนิ้วมาพับกลีบแหลมประกบเข้าด้านข้างของส่วนหัว
(อาจรองด้วยกระดาษหรือฟองน้ำก่อนได้เพื่อลดความลื่นของผ้า) แล้วพับสันทบตลบกลับพับเหมือนกลีบกุหลาบ
หรือนุ่งผ้าบายศรีแบบยกนม
1.3 ชั้นที่ 2 นำนิ้วทากาวมาวางประกบทั้งสองด้านแล้วนุ่งผ้าเช่นเดียวกับชั้นแรก
1.4 ชั้นที่ 4 นำกลีบเล็บมือนางซ้อนทากาวด้านหลังติดกับนิ้วติดทับผ้านุ่งชั้นที่ 3 ตัดริบบิ้นสีแดงตัดปลายเป็น 2
แฉกทำกาวติดทับกลีบเล็บมือนางซ้อน วางเล็บมือนางซ้อนอีกกลีบหงายขึ้นปิดทับด้วยกลีบแหลมซ้อนทับลดหลั่นกัน 3 ชั้นแล้วจึงวางนิ้วประกบทั้งสองด้านโดยด้านหน้าให้หันนิ้วหงายขึ้นใต้นิ้วรองด้วยกลีบแหลมจำนวน 3 ชั้น (เป็นส่วนปากพญานาค)
นุ่งผ้ารวบกลีบทั้งหมดที่วาง
1.5 ชั้นที่ 4 - 7 ด้านหน้า (ใต้ปาก) วางกลีบแหลมด้านหลังวางนิ้วมือนางแล้วนุ่งผ้า
1.6 ชั้นที่ 8 – 12 ด้านหน้าวางกลีบเล็บมือนางซ้อน และกลีบเล็บมือนางสอดไส้ นุ่งผ้า
1.7 เก็บงานชั้นสุดท้ายเก็บด้วยการนุ่งผ้าธรรมดาปิดทับ
1.8 ตกแต่งส่วนปากด้วยการนำเม็ดโฟมหรือเข็มหมุดหัวโต หรือพุดเล็กมาเสียบรอบเป็นฟันพญานาค

2. หางและลำตัวพญานาค มีวิธีทำเช่นเดียวกับขั้นตอนการทำหัวพญานาค ดังนี้
2.1 ชั้นแรกวางนิ้วมือนางที่นุ่งผ้าแบบยกนมประกบกัน 3 นิ้ว หันหน้าไปทางเดียวกน 2 นิ้ว และหันหลังชนกันอีก 1 นิ้ว นุ่งผ้าแบบยกนม
2.2 ชั้นที่ 2 และ 3 วางนิ้วทับบนผ้านุ่งแล้วนุ่งผ้าแบบยกนม
2.3 ชั้นที่ 4 – 7 วางนิ้วมือนางเฉพาะด้านหนึ่งอีกด้านไม่ต้องวาง แล้วนุ่งผ้าปิดทับ
2.4 ชั้นที่ 8 พับกลีบแหลมซ้อน 3 ชั้นลดหลั่นกันลงไปวางทับผ้านุ่งชั้นที่ 7 แล้วนุ่งผ้าทับ
2.5 ชั้นที่ 9 ไปจนสุดระยะความยาวของลำตัวประมาณ 1.5 เมตร วางกลีบเล็บมือนางซ้อนสลับกับกลีบเล็บมือนางสอดไส้ แล้วนุ่งผ้า

 


Design By
:: นางสาวปฐมา ภู่พงศ์ชนางกูร นางสาวจริยา อินทร์ฉ่ำ นางสาวทวีพร จันเนย
นายธีรพงษ์ นวลด่อน นางสาวประกายทอง ธรรมชื่น Send :: ดร.สิรินภา กิจเกื้อกูล Subject :: การจัดการเรียนรู้และการสอน